سید رسول ابطحی

دکتری: دانشجوی دکتری تاریخ محلی دانشگاه اصفهان
کارشناسی ارشد: تاریخ ایران باستان، دانشگاه تهران
کارشناسی: زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه شهید چمران اهواز

تاریخ و جامعه

تاریخ و جامعه نوشته ی زیر ترجمه ی متنی از "پل تامسون" درباره ی فواید تاریخ شفاهی می باشد.
    امروزه مردم معمولی تلاش می کنند تا فراز و فرودها و تغییراتی را که در زندگانی خویش تجربه کرده اند، از طریق تاریخ بفهمند؛ مسایلی مانند جنگ ها، تغییرات اجتماعی، تغییرات تکنولوژیکی، مهاجرت افراد به یک جامعه ی جدیدو... . در این راستا تاریخ خاندانی می تواند به یک شخص حسی قوی از یک طول مدت زندگی شخصی طولانی تری را بدهد به طوری که حتی این زندگی، بعد از مرگ هم ادامه یابد. یا از طریق تاریخ محلی، یک روستا یا شهر تلاش می کند معنا و مفهومی برای ویژگی در حال تغییر خود بیابد و تازه واردان می توانند حسی از ریشه دار بودن در اطلاعات شخصی تاریخی به دست آورند و ... .
  در این میان تاریخ شفاهی وظیفه ای مهم به عهده دارد و می تواند وسیله ای برای تغییر نوع تمرکز بر تاریخ به کار رود و عرصه های جدیدی را برای تحقیق باز نماید. در یک دیدگاه کلی وقتی که تجربه ها ی زندگانی مردم از هر نوع می تواند به عنوان مواد خام تاریخ به کار رود، تاریخ شفاهی هم منبعی شبیه به زندگی نامه های خود نوشت منتشر شده ی افراد مختلف می شود؛ که البته تاریخ شفاهی از نظر دیدگاه وسیع تر است چرا که بخش عظیمی از این گونه زندگی نامه های خود نوشت به وسیله ی گروههای خاصی از جامعه مانند رهبران سیاسی، اجتماعی و فکری نوشته شده اند و حتی وقتی که یک مورخ آن اندازه خوش شانس است تا یک زندگی نامه را از آن جهت مکانی، زمانی و اجتماعی که نیاز دارد، بیابد آن زندگی نامه ممکن است توجه کمی به آن نکته ای که مورخ نیاز دارد، کرده باشد. اما در مقابل در تاریخ شفاهی، مورخان ممکن است به طور دقیق انتخاب کنند که با چه کسی و در چه رابطه ای مصاحبه کنند. همچنین مصاحبه می تواند وسیله ای شود برای کشف منابع نوشتاری و عکس ها که ممکن است بدون این مصاحبه ها قابل شناخت نباشند.
  از آنجا که طبیعت بیشتر گزارش های موجود معطوف به انعکاس دیدگاه های صاحبان قدرت است تا دفاع از عقلانیتی که قدرت ها باید داشته باشند، تاریخ شفاهی با روایت گزارش های افراد معمولی و تحت ستم جامعه، یک قضاوت عادلانه و واقعی تری را از گذشته فراهم می آورد که چالشی در برابر روایت های رسمی از تاریخ است و در عین حال باعث تغییراتی در نوع نگاه به تاریخ و جامعه می شود.
  با معرفی شواهد جدید از طبقات پایینی جامعه و با تغییر تمرکز بر مسائل مختلف و باز کردن عرصه های جدید در تحقیق و با به چالش کشیدن بعضی از فرضیات و قضاوت های پذیرفته شده از جانب مورخان و با به رسمیت شناختن بعضی از گروههای مردم که مورد بی توجهی واقع شده اند یک فرآیند فزاینده از تغییر و تحول به حرکت درمی آید و پیام اجتماعی تاریخ تغییر می یابد. به بیان ساده، تاریخ بیشتر دموکراتیک می شود و وقایع نگاری درباره ی قدرتمندان به تجارب زندگی مردم معمولی تبدیل می شود.
   شواهد شفاهی وقتی ضبط می گردند می توانند به وسیله ی پژوهشگران در کتابخانه ها مانند دیگر منابع مورد استفاده قرار بگیرند اما اگر تنها به این ویژگی از شواهد شفاهی راضی باشیم یک مزیت مهم تاریخ شفاهی را نادیده گرفته ایم و آن عبارت از انعطاف پذیری یعنی توانایی مشخص کردن شواهد است در جایی که به آنها نیاز داریم. توضیح اینکه وقتی مورخان شروع به مصاحبه می کنند خودشان را به شکل اجتناب ناپذیری در حال کارکردن با دیگران می یابند و برای اینکه یک مصاحبه گر موفقی باشند باید مجموعه ای از مهارت ها را که شامل فهم و درک روابط انسانی می باشد، دارا باشند و به علت همین ویژگی، مورخان به عنوان افراد حرفه ای در عین اینکه جنبه های تخصصی دانش خود را حفظ می کنند، می توانند تجارب خود را در سطح استفاده ی همگانی در اختیار دیگران قرار دهند و در نتیجه تاریخ شفاهی برای انجام کارهایی که در سطح یک پروژه هستند می تواند مفید و مناسب باشد.
  انجام پروژ ه های گوناگون درباره ی موضوعات مختلف که می توانند به شکل محلی مورد مطالعه قرار بگیرند مثل تاریخ صنایع یا مهارت های محلی، روابط اجتماعی، فرهنگ ها و گویش ها، تغییر در خانواده ها، تأثیرات جنگ ها و درگیری ها و ... که مستلزم دیدارها و انجام مصاحبه های متعدد است می تواند باعث شناخت افراد از ایده ها و بینش آنها نسبت به مسائل شود و به مردم معمولی نشان دهد که تاریخ امری نامربوط به زندگانی آنها نیست و از طرف دیگر به دانشجویان و اساتید کمک کند که به فهم ارزش هایی که در آن سهمی ندارند، نایل شوند.
  تغییرات یاد شده تنها با نوشتن کتاب ها یا انجام پروژه ها حاصل نمی شوند بلکه می توانند ارائه ی تاریخ در موزه ها  و مکان های عمومی را هم تحت تأثیر قرار دهند. مثل موزه ای در انگلستان که شما می توانید هنگامی که به یک شئ نگاه می کنید تلفن را بردارید و به خاطرات مربوط به آن شئ گوش فرا دهید و یا اینکه به بخش سرایداران یک ساختمان تاریخی رجوع کنید و صدای خاطرات سرایدارن نسل قبلی را گوش دهید. یا اینکه مراحل ساخت اشیای قدیمی توسط مردم محل نشان داده می شود که در این موارد افراد سالمند ترغیب می شوند تا خاطرات و تجارب خود را از آن اشیا بیان نمایند و در اختیار دیگران قرار دهند. و به شکلی دیگر در سوئد، مردم محلی ترغیب می شوند که تجارب خود را از حوادث تاریخی در اختیار سازندگان برنامه ها قرار دهند و در تعطیلات آخر هفته به شکلی مجانی در برابر تماشاچیان، آن تجارب تاریخی را بازی نمایند. یا در لهستان هر ساله مسابقه ای درباره ی موضوعات و حوادث تاریخی کشور مطرح می شود و به خاطرات مهم افراد از آن حوادث جایزه داده می شود و آن خاطرات چاپ می گردد.
  از فواید دیگر تاریخ شفاهی مسأله ای است که می توان آن را "خاطرات درمانی" نامید. این شیوه به افراد سالمند کمک می کند تا در یک دنیای در حال تغییر احساس وجود کنند و به رسمیت شناخته شوند و همچنین می تواند روحیه ی افراد سرخورده و افسرده را احیا نماید، در عین اینکه این خاطرات می توانند در فهم تاریخ مفید باشند.
  ماحصل کلام اینکه تاریخ و اجتماع در هیچ سطحی نباید یک طرفه باشد بلکه باید مجموعه ای از دادوستدها و نوعی گفتگو بین اطلاعات و تفاسیر، بین تعلیم دهندگان و مردم، بین طبقات مختلف اجتماعی و نسل های گوناگون باشد؛ اموری که تاریخ شفاهی می تواند آنها را متحقق نماید.          
+ یکشنبه ۲۷ تیر ۱۳۹۵ ساعت ۱۳:۱۸
نظر شما
نام:
ایمیل : * نمایش داده نمی‌شود
نظر شما: